Абел Хенди Джонс Гринридж

«Римская общественная жизнь»

Страница 22 из 23 · 54 880 зн. · 63 мин. чтения

[1820] Gell. xii. 13, 1 “Cum Romae a consulibus judex extra ordinem datus pronuntiare ... jussus essem.”

[1821] Dio Cass. li. 19 (in 30 B.C. it was decreed) τὸν Καίσαρα τήν τε ἐξουσίαν τὴν τῶν δημάρχων διὰ βίου ἔχειν ... ἔκκλητόν τε δικάζειν. It is probable that the last words only describe the establishment of the Princeps as a high court of voluntary jurisdiction. See Greenidge in Classical Review viii. p. 144.

[1822] p. 368.

[1823] Paulus in Dig. 5, 1, 58 “Judicium solvitur vetante eo qui judicare jusserat vel etiam eo qui majus imperium in eadem jurisdictione habet.” The veto in virtue of par potestas is here omitted on account of its disappearance in the time of Paulus ( circa 200 A.D. ). See Merkel Gesch. der klassischen Appellation ii. p. 19.

[1824] Tac. Ann. i. 75 “judiciis adsidebat in cornu tribunalis, ne praetorem curuli depelleret; multaque eo coram adversus ambitum et potentium preces constituta”; Dio Cass. lvii. 7 ἐπεφοίτα δὲ καὶ ἐπὶ τὰ τῶν ἀρχόντων δικαστήρια, καὶ παρακαλούμενος ὑπ’ αὐτῶν καὶ ἀπαράκλητος, καὶ ... ἔλεγεν ὅσα ἐδόκει αὐτῷ, ὡς πάρεδρος. The civil courts are here meant, or at least included; but it is possible that Tiberius may often have appeared in them as a self-constituted adviser, not as an authority to be appealed to; cf. Suet. Tib. 33 “magistratibus pro tribunali cognoscentibus plerumque se offerebat consiliarium; adsidebatque juxtim vel exadversum in parte primori.” According to Suetonius (l.c.) he exercised a similar influence over the jurisdiction of the quaestiones .

[1825] p. 178.

[1826] p. 382.

[1827] Cic. pro Tullio 16, 38 “quid attinuit te tam multis verbis a praetore postulare ut adderet in judicium ‘ injuria ,’ et, quia non impetrasses, tribunos plebis appellare et hic in judicio queri praetoris iniquitatem quod de injuria non addiderit?” So the tribunician veto might be employed to elicit an exception. Cic. Acad. Prior. ii. 30, 97 “Tribunum aliquem censeo adeant [ al. videant]: a me istam exceptionem nunquam impetrabunt.”

[1828] Tac. Ann. xiii. 28 ( A.D. 56). See Appendix.

[1829] Dio Cass. lix. 8 ὁ μὲν γὰρ Τιβέριος οὕτως αὐτὸν (Silanus) ἐτίμησεν, ὥστε μήτ’ ἔκκλητόν ποτε ἀπ’ αὐτοῦ δικάσαι ἐθελῆσαι, ἀλλ’ ἐκείνῳ πάντα αὖθις τὰ τοιαῦτα ἐγχειρίσαι. We do not know what position Silanus held. If, as is generally supposed, he was consul, the reference may be to appeals from jurisdiction in fidei commissa delegated by the Princeps to the consul.

[1830] Suet. Aug. 33 “Appellationes quotannis urbanorum quidem litigatorum praetori delegabat urbano: at provincialium consularibus viris, quos singulos cujusque provinciae negotiis praeposuisset.” That the conjecture praefecto delegabat urbis is untenable has been pointed out by Mommsen ( Staatsr. ii. p. 985 note 1).

[1831] For the delegation to praetors see p. 368; for that to consuls cf. Quint. Inst. Or. iii. 6, 70 “Non debes apud praetorem petere fidei commissum sed apud consules, major enim praetoria cognitione summa est.”

[1832] Tac. Ann. xiii. 4 “teneret antiqua munia senatus, consulum tribunalibus Italia et publicae provinciae adsisterent.”

[1833] Cic. in Verr. iii. 60, 138; ad Fam. xiii. 26, 3; Fragmentum Atestinum (Bruns Fontes ) l. 10.

[1834] When the Senate granted the proconsulare imperium to Augustus in 23 B.C. ἐν τῷ ὑπηκόῳ τὸ πλεῖον τῶν ἑκασταχόθι ἀρχόντων ἰσχύειν ἐπέτρεψεν (Dio Cass. liii. 32). Cf. Ulpian in Dig. 1, 16, 8 [“(proconsul) majus imperium in ea provincia habet omnibus post principem”] and in 1, 18, 4. It is a passive rather than an active majus imperium that is here contemplated. The whole scheme of the provincial dyarchy rested on the assumption that there should be no relations between the proconsul and the Princeps.

[1835] с. 368.

[1836] Ульпиан в Dig. 49, 2, 1, 2: «sciendum est appellari a senatu non posse principem, idque oratione divi Hadriani effectum». Несомненно, это был изначальный принцип, подтвержденный, а не созданный Адрианом.

[1837] Tac. Ann. iii. 14, xvi. 8; Suet. Aug. 5.

[1838] Правового принципа такого рода не существовало. Согласно Диону Кассию (liii. 17), монархическая власть простиралась до того, что ὥστε καὶ ἐντὸς τοῦ πωμηρίου καὶ τοὺς ἰππέας καὶ τοὺς βουλευτὰς θανατοῦ δύνασθαι, и сенатор, подобно Кальпурнию Пизону в 20 г. н. э., мог быть привлечен к суду перед императором (Tac. Ann. iii. 10). Однако Септимий Север разрешил принять постановление сената (senatus consultum) о том, что императору не дозволяется предавать сенатора смертной казни без воли сената (Dio Cass. lxxiv. 2; Vita Severi 7). Этот принцип ранее был сформулирован Адрианом (Vita Hadriani 7: «juravit se nunquam senatorem nisi ex senatus sententia puniturum»).

[1839] Август в 29 г. до н. э. привлек к суду сената Антиоха Коммагенского, а Тиберий в 17 г. н. э. — Архелая Каппадокийского (Dio Cass. lii. 43, lvii. 17; Tac. Ann. ii. 42). В 19 г. н. э. там же обвинялся Рескупорид Фракийский (Tac. Ann. ii. 67).

[1840] Дела о вымогательстве можно найти у Тацита (Ann. iii. 66, xii. 59; Hist. iv. 45). В 23 г. н. э. перед сенатом предстал имперский прокуратор (patrimonii) Азии за превышение своих полномочий (Tac. Ann. iv. 15).

[1841] Tac. Ann. iv. 13 (23 г. н. э.): «Carsidius Sacerdos, reus tamquam frumento hostem Tacfarinatem juvisset, absolvitur, ejusdemque criminis C. Gracchus».

[1842] Среди судебных преследований за измену (maiestas) против принцепса, которые омрачают царствование Тиберия, можно упомянуть процессы против Либона Друза (Tac. Ann. ii. 27 ff.), Кремуция Корда (ib. iv. 34, 35) и Сеяна (Dio Cass. lviii. 9, 10).

[1843] В 37 г. н. э. мы находим мать, которая побудила своего сына покончить жизнь самоубийством: «accusata in senatu ... urbe ... in decem annos prohibita est» (Tac. Ann. vi. 49). В 61 г. н. э. вынесено постановление об изгнании из Италии (interdictio) в отношении человека за разновидность преварикации (praevaricatio): «quod reos, ne apud praefectum urbis arguerentur, ad praetorem detulisset» (ib. xiv. 41).

[1844] Quintil. Inst. Or. iii. 10, 1; vii. 2, 20. Примеры см.: Tac. Ann. ii. 50, iv. 21; Plin. Ep. ii. 11, 3 ff. В последнем отрывке поднимается вопрос о законности этой процедуры («Respondit Fronto Catius deprecatusque est ne quid ultra repetundarum legem quaereretur.... Magna contentio, magni utrimque clamores, aliis cognitionem senatus lege conclusam, aliis liberam solutamque dicentibus»).

[1845] Тем не менее возможно, что сенат считался продолжателем экстраординарной уголовной юрисдикции комиций. Тацит безусловно рассматривает когницию (cognitio) как прерогативу сената (Ann. ii. 28: «Statim corripit reum, adit consules, cognitionem senatus poscit»).

[1846] Plin. Ep. vi. 31, 8 (в деле о подделке завещания): «Heredes, cum Caesar (Traianus) esset in Dacia, communiter epistula scripta, petierant ut susciperet cognitionem».

[1847] Tac. Ann. ii. 79: «Marsus ... Vibius nuntiavit Pisoni Romam ad dicendam causam veniret. Ille eludens respondit adfuturum, ubi praetor, qui de veneficiis quaereret, reo atque accusatoribus diem prodixisset»; ib. iii. 10: «petitum ... est a principe cognitionem exciperet; quod ne reus quidem abnuebat, studia populi et patrum metuens ... haud fallebat Tiberium moles cognitionis quaque ipse fama distraheretur. Igitur paucis familiarium adhibitis minas accusantium et hinc preces audit integramque causam ad senatum remittit». Слово «remittit» не означает, что сенат был обязан принять дело. О технически добровольном характере его юрисдикции ср. ib. iv. 21, xiii. 10, где встречаются выражения «receptus est reus», «recepti sunt inter reos».

[1848] Dio Cass. lii. 22, 33. Дело об прелюбодеянии центуриона с женой трибуна поступает на рассмотрение императора. Траян изложил основания, по которым он судил это дело (Plin. Ep. vi. 31, 6: «Caesar et nomen centurionis et commemorationem disciplinae militaris sententiae adjecit, ne omnes ejusmodi causas revocare ad se videretur»).

[1849] Пример упоминается Плинием (Ep. vii. 6, 8: «mater, amisso filio ... libertos ejus eosdemque coheredes suos falsi et veneficii reos detulerat ad principem judicemque impetraverat Julium Servianum»).

[1850] См. раздел о должностных лицах принцепса (с. 406 и след.).

[1851] Plin. ad Traj. 96, 4 “quia cives Romani erant, adnotavi in urbem remittendos.”

[1852] Это по сути не апелляция, а отвод юрисдикции. Однако на каком основании оспаривалась юрисдикция прокуратора, неясно. Римское гражданство, в силу которого апостол Павел требовал освобождения от телесных наказаний в Филиппах и Иерусалиме, здесь не упоминается. См. Class. Rev. x. p. 231.

[1853] Plin. Ep. ii. 11; Suet. Galba 9.

[1854] Относительно распространения этого права на прокураторов и лиц с чрезвычайными полномочиями см. примеры, приведенные Моммзеном (Staatsr. ii. p. 270). Так, префектуры гвардии, бдиков (vigiles) и флота являются honores juris gladii (Vita Alex. 49). В случае обычных провинциальных наместников, пожалуй, безопаснее утверждать, что они обладают jus gladii или что оно им дозволено, нежели то, что оно было закреплено за ними принцепсом (Ульпиан в Dig. 1, 18, 6, 8: «qui universas provincias regunt, jus gladii habent et in metallum dandi potestas iis permissa est»).

[1855] Dio Cass. lii. 22, 33; Dig. 48, 19, 27, 1 and 2.

[1856] Уже ко времени правления Тиберия эта процедура стала настолько формальной, был выработан регламент ее осуществления. Был предписан определенный интервал, в течение которого принцепс мог рассмотреть просьбу об интерцессии (Tac. Ann. iii. 51 [21 г. н. э.]: «factum senatus consultum, ne decreta patrum ante diem decimum ad aerarium deferrentur idque vitae spatium damnatis prorogaretur»; ср. Dio Cass. lvii. 20; Suet. Tib. 75).

[1857] с. 385.

[1858] «Ob laetitiam aliquam vel honorem domus divinae vel ex aliqua causa, ex qua senatus censuit abolitionem reorum fieri» (Ульпиан в Dig. 48, 16, 12; ср. 48, 3, 2, 1). Домициан эдиктом объявил, что такие abolitiones не распространяются на рабов, находившихся под стражей в ожидании суда (Dig. 48, 16, 16; ср. 48, 3, 2, 1).

[1859] с. 249.

[1860] Ульпиан в Dig. 3, 1, 1, 10: «De qua autem restitutione praetor loquitur? Utrum de ea quae a principe vel a senatu? Pomponius quaerit: et putat de ea restitutione sensum, quam princeps vel senatus indulsit».

[1861] О Клавдии говорится (Suet. Claud. 12): «neminem exulum nisi ex senatus auctoritate restituit»; а об Антонине Пие (Vita 6): «His quos Hadrianus damnaverat in senatu indulgentias petit, dicens etiam ipsum Hadrianum hoc fuisse facturum».

[1862] Подобные акты упоминаются при Клавдии (Dio Cass. lx. 4), Отоне (Tac. Hist. i. 90; Plut. Otho 1), Вителлии (Tac. Hist. ii. 92), Веспасиане (Dio Cass. lxvi. 9), Нерве (Plin. Ep. iv. 9, 2), Антонине Каракалле (Vita 3) и Гордиане (Геродиан vii. 6, 4).

[1863] Tac. Ann. ii. 50: «(Tiberius) liberavit ... Appuleiam lege majestatis, adulterii graviorem poenam deprecatus».

[1864] с. 390.

[1865] О Гордиане говорится как о παλινδικίαν διδοὺς τοὺς ἀδίκως κατακριθεῖσι (Геродиан vii. 6, 4).

[1866] Ульпиан в Dig. 3, 1, 1, 10.

[1867] Suet. Claud. 14: «(Claudius) iis, who apud privatos judices pius petendo formula excidissent, restituit actiones»; Dom. 8: «(Domitianus) ambitiosas centumvirorum sententias rescidit».

[1868] Эта власть использовалась Августом (Suet. Aug. 32: «Diuturnorum reorum ... nomina abolevit»), Гаем (Suet. Calig. 15: «criminum ... si quae residua ex priore tempore manebant, omnium gratiam fecit»; ср. Dio Cass. lix. 6), Веспасианом (Dio Cass. lxvi. 9) и Домицианом (Suet. Dom. 9).

[1869] с. 388.

[1870] Cic. in Vat. 14, 33.

[1871] с. 390.

[1872] Dig. 48, 19, 9, 11 “referre ad principem debet, ut ex auctoritate ejus poena aut permutetur aut liberaretur.”

[1873] Смертная казнь декурионов была запрещена Адрианом (Dig. 48, 19, 15), а самые ранние mandata, регламентирующие порядок действий наместников в подобных случаях, исходят от божественных братьев (divi fratres) (ib. 48, 19, 27, 1 и 2). К моменту Септимия Севера наказание в виде депортации было отнесено к прерогативам принцепса, а также префектов преторианской гвардии и города (ib. 48, 19, 2, 1 и 48, 22, 6, 1; ср. § 7).

[1874] Плиний часто поднимает этот вопрос в своей переписке с Траяном (31 [40], 4; 56 [64], 3; 57 [65], 1). Эти отрывки, судя по всему, показывают: (i.) что в то время не существовало твердого правила, определявшего власть наместника по restitutio, по крайней мере в сенаторских провинциях; (ii.) что restitutio со стороны наместника признавалась допустимой в определенных случаях.

[1875] Фрагмент в Кодексе Юстиниана (9, 51, 1) показывает Антонина (Каракаллу), говорящего человеку, депортированному на остров: «Restituo te in integrum provinciae tuae».

[1876] Гринридж в Classical Review, viii, p. 437.

[1877] Ср. Tac. Ann. iii. 53 (цитируется на с. 352).

[1878] Dio Cass. xliii. 48; Momms. Staatsr. ii. p. 557.

[1879] Tac. Ann. xiii. 29; Dio Cass. liii. 2; Suet. Aug. 36.

[1880] Tac. l.c.; Dio Cass. liii. 32.

[1881] Tac. l.c.; Dio Cass. lx. 24; Suet. Claud. 24. Относительно избрания принцепсом см. надпись в честь Тиберия Домиция Децидия «electo (Моммзен, «adlecto» Вильманс) a T. Claudio Caesare ... qui primus quaestor per triennium citra ordinem praeesset aerario Saturni» (Wilmanns n. 1135).

[1882] Momms. Staatsr. ii. p. 559.

[1883] Tac. l.c.; Mommsen l.c.

[1884] Dio Cass. lxxi. 33 καὶ χρήματα ἐκ τοῦ δημοσίου ᾔτησε τὴν βουλήν.

[1885] О значении этого слова — большой корзины, в которой хранились деньги в государственных казнечествах — см.: Mommsen Staatsr. ii. p. 998 n. 1. В начале принципата существовали, пожалуй, фиски (fisci), а не единый фискус (fiscus) (ср. Suet. Aug. 101), хотя центральный контролирующий аппарат должен был существовать всегда.

[1886] Тиберий в 23 г. до н. э. говорит о Луцилии Капитоне, прокураторе Азии: «non se jus nisi in servitia et pecunias familiares dedisse» (Tac. Ann. iv. 15). Он, несомненно, был «procurator patrimonii». Ср. Tac. Ann. xii. 60 («cum Claudius libertos, quos rei familiari praefecerat, sibique et legibus adaequaverit»); xiii. 1: «P. Celer eques Romanus et Helius libertus, rei familiari principis in Asia inpositi».

[1887] Marquardt Staatsverwaltung ii. p. 256.

[1888] Vita Severi 12: «interfectis innumeris Albani partium viris ... omnium bona publicata sunt.... Tuncque primum privatarum rerum procuratio constituta est». Общепринятая точка зрения на взаимоотношения этих двух ведомств принадлежит Хиршфельду и Марквардту, а именно: что патримониум (patrimonium) представлял собой неотчуждаемое коронное имущество, а res privata — строго личную собственность принцепса. Карлова (Rechtsgeschichte i. p. 505) придерживается прямо противоположного взгляда на их соотношение, основываясь частично на том факте, что сохранившиеся надписи показывают более высокий ранг procurator rationis privatae по сравнению с procurator patrimonii.

[1889] Mon. Anc. iii. 39: «HS milliens et septingentiens (170 миллионов сестерциев) ex patrimonio meo detuli».

[1890] Dio Cass. lv. 25; Tac. Ann. i. 78.

[1891] Dio Cass. l.c.; ср. Tac. Ann. v. 8 (vi. 3).

[1892] с. 351.

[1893] Tac. Ann. ii. 85.

[1894] ib. iii. 61.

[1895] ib. xi. 15.

[1896] Vita Aurel. 31.

[1897] Mommsen Römisches Münzwesen pp. 742 ff. Он показывает, что временная узурпация чеканки медной монеты Нероном была обусловлена тем же стремлением получить прибыль, что и снижение им стоимости серебра.

[1898] Dig. 2, 15, 8 “divus Marcus oratione in senatu recitata effecit ne, etc.” Cf. 24, 1, 23; 27, 9, 1.

[1899] Тацит (Ann. vi. 2 [8]), ссылаясь на предложения, принятые в сенате в 32 г. н. э., отмечает: «et bona Sejani ablata aerario ut in fiscum cogerentur, tanquam referret».

[1900] Suet. Aug. 38: «Liberis senatorum, quo celerius rei publicae assuescerent, protinus ... latum clavum induere et curiae interesse permisit».

[1901] Wilmanns Index p. 602; ср. Suet. Dom. 10.

[1902] Август предоставлял должности префекта алы (praefectus alae), а также военного трибуна (tribunus militum) сыновьям сенаторов (Suet. Aug. 38). Моммзен (Staatsr. i. p. 548) полагает, что после Тиберия эти латиклавии (laticlavii), как правило, исполняли обязанности только трибунов. Едва ли им можно было доверить реальное командование при их первом вступлении в войска.

[1903] Поэт Овидий, получивший широкий клав (latus clavus) по праву рождения, сделал первые шаги к сенаторской карьере, заняв две должности в составе коллегии винтивиров (vigintivirate), однако пошел не дальше и опустился до сословия всадников (Ovid. Trist. iv. 10, 29; Fasti iv. 383).

[1904] Suet. Claud. 24: «Senatoriam dignitatem recusantibus equestrem quoque ademit».

[1905] Suet. Claud. 24: «Latum clavum (quamvis initio affirmasset non lecturum se senatorem nisi civis Romani abnepotem) etiam libertini filio tribuit, sed sub conditione si prius ab equite Romano adoptatus esset». Клавдий тогда сослался на знаменитый прецедент, созданный его предком Аппием Цеком.

[1906] Dig. 23, 2, 44.

[1907] ib. 1, 9, 8; 50, 1, 22, 5.

[1908] ib. 1, 9, §§ 5, 6, 7, 10.

[1909] Asc. in or. in Tog. Cand. p. 94.

[1910] Dio Cass. lxix. 16 ἐνομοθέτησε δὲ ... ἵνα μηδεὶς βουλευτὴς μητ’ αὐτὸς μήτε δι’ ἑτέρου τέλος τι μισθῶται.

[1911] Север Александр сначала запретил взимание процентов, но впоследствии разрешил 6 процентов (Vita 26). О предоставлении займов сенатором в более ранний период ср. Plin. Ep. iii. 19, 8: «sum quidem prope totus in praediis, aliquid tamen fenero».

[1912] Dig. 50, 1, 23: «municeps esse desinit senatoriam adeptus dignitatem, quantum ad munera; quantum vero ad honorem, retinere creditur originem». Ср. ib. 1, 9, 11; 50, 1, 22, 5; Cod. 10, 40 [39], 8.

[1913] с. 387.

[1914] Friedländer Sittengesch. i. 3.

[1915] Dio Cass. lii. cc. 7, 15, 31; lxvii. 2.

[1916] См. с. 413.

[1917] с. 364.

[1918] с. 374.

[1919] Suet. Claud. 25: «stipendiaque instituit (Claudius) et imaginariae militiae genus, quod vocatur „supra numerum“, quo absentes et titulo tenus fungerentur».

[1920] В 16 г. н. э. в сенате было внесено предложение «ut ... legionum legati, qui ante praeturam ea militia fungebantur, jam tum praetores destinarentur» (Tac. Ann. ii. 36).

[1921] Карьера Гальбы служит хорошим примером выдающейся сенаторской карьеры. Он получил должность ante legitimum tempus; после претуры он управлял Аквитанией, после консульства — Верхней Германией; затем он был проконсулом Африки и, наконец, в течение восьми лет — легатом Тарраконской Испании. См. Suet. Galba 6, 7, 8.

[1922] Tac. Ann. iv. 6: «(state contracts) societatibus equitum Romanorum agitabantur».

[1923] Dio Cass. liii. 30. Антонию Мусе, спасшему жизнь Августу, было даровано τὸ χρυσοῖς δακτυλίοις (ἀπελεύθερος γὰρ ἦν) χρῆσθαι: ib. xlvarium. 45 (Август по принятии Мена, бывшего вольноотпущенника Секста Помпея, даровал ему право носить золотые кольца и зачислил в сословие всадников: δακτυλίοις τε χρυσοῖς ἐκόσμησε καὶ ἐς τὸ τῶν ἱππέων τέλος ἐσέγραψε). Эти слова могут означать, что Мена также был сделан eques equo publico.

[1924] Рескрипт Адриана цитируется в связи с ингенуитса (ingenuitas), даруемой золотым кольцом (Ульпиан в Dig. 40, 10, 6). О других упоминаниях этого права см. Dig. 38, 2, 3; Justin. Nov. 78.

[1925] Узурпация права ношения золотого кольца вольноотпущенниками, пресеченная Клавдием (Suet. Claud. 25) и Домицианом, а также устроенная последним проверка в театре (Martial. v. 8), по-видимому, относятся к гражданскому сословию; по крайней мере, нет никаких свидетельств того, что такие люди претендовали на статус equites equo publico. Когда Дион Кассий (lvi. 42) говорит о οἵ τε ἱππεῖς, οἵ τε ἐκ τοῦ τέλους καὶ οἱ ἄλλοι, неясно, кто именно подразумевается под «остальными», но этот отрывок показывает, что «всадниками» называли и лиц, не входящих в состав корпорации.

[1926] Dionys. vi. 13.

[1927] Существование севиров (seviri), судя по всему, указывает на то, что существовало шесть турм (turmae). См. Hirschfeld Verwaltungsgesch. p. 243 n. 1.

[1928] Отсюда такие выражения, как a divo Hadriano equo publico honoratus (Wilmanns 1825), equo publico exornatus ab Impp. Severo et Antonino Augg. (ib. 1595).

[1929] с. 347.

[1930] с. 225. Вероятно, перепись всадников, описанная у Светония (Claud. 16, Vesp. 9), относится к цензорской деятельности этих императоров.

[1931] a censibus equitum Romanorum (Wilmanns 1275), a censibus a libellis Aug. (ib. 1249 b), a libellis et censibus (ib. 1257).

[1932] с. 225.

[1933] Suet. Aug. 38: «equitum turmas frequenter recognovit, post longam intercapedinem reducto more transvectionis».

[1934] ib. 38: «mox reddendi equi gratiam fecit eis, who majores annorum quinque et triginta retinere eum nollent».

[1935] ib. 39: «Unum quemque equitum rationem vitae reddere coegit».

[1936] Suet. Calig. 16: «palam adempto equo, quibus aut probri aliquid aut ignominiae inesset».

[1937] Suet. Aug. 37, 39.

[1938] При Калигуле (Suet. Calig. 16) и Нероне (Dio Cass. lxiii. 13), а возможно, и при Вителлии (Tac. Hist. ii. 62) и Севере Александре (Vita 15).

[1939] Zosimus ii. 29.

[1940] Наряду с такими титулами, как equo publico judex selectus ex V decuriis (Wilmanns 2110) и equum publicum habens adlectus in V decurias (ib. 2203), мы встречаем титул quin. decur. judi(cum) (inter) quatringenarios (Henzen 6469), в котором выражен исключительно имущественный ценз.

[1941] Wilmanns nn. 1639, 2841, Index p. 564; Mommsen Staatsr. iii. p. 565.

[1942] Wilmanns n. 2858; Mommsen ib. n. 3.

[1943] Они могли быть включены в число equites illustres, которым Август запретил ступать на землю Египта (Tac. Ann. ii. 59: «vetitis nisi permissu ingredi senatoribus aut equitibus Romanis illustribus»), но здесь под всадниками главным образом подразумеваются выдающиеся постоянные члены этого сословия.

[1944] Варианты, используемые Тацитом, применимы к обеим этим категориям. Он использует term insignis (Ann. xi. 5) и говорит о primores equitum (Hist. i. 4). Два бывших префекта преторианской гвардии описываются как equites Romani dignitate senatoria (Ann. xvi. 17). Ср. примеч. 3.

[1945] О повышениях из одной префектуры в другую см.: Mommsen Staatsr. ii. p. 1042 n. 1.

[1946] с. 61.

[1947] с. 120.

[1948] Tac. Ann. vi. 11 [17]: «duratque simulacrum, quotiens ob ferias Latinas praeficitur qui consulare munus usurpet».

[1949] Suet. Caes. 76: «praefectos ... pro praetoribus constituit, who absente se res urbanas administrarent»; Dio Cass. xliii. 28 πολιανόμοις τισίν ὀκτώ, ὤς τισι δοκεῖ, ἢ ἔξ, ὡς μᾶλλον πεπίστευται, ἐπιτρέψας.

[1950] Tac. Ann. vi. 11 [17].

[1951] Tac. l.c.; ср. Dio Cass. liv. 19.

[1952] В Tac. Ann. vi. 10 [16] о Л. Пизоне (ум. в 32 г. н. э.) говорится: «praefectus urbi recens continuam potestatem et insolentia parendi graviorem mire temperavit».

[1953] Мы находим Максима в качестве префекта во время пребывания Калигулы в Риме в 39 г. н. э. (Dio Cass. lix. 13).

[1954] Tac. Ann. vi. 11 [17]: «(Augustus) sumpsit e consularibus».

[1955] Vita Commodi 14: «praefectos urbi eadem facilitate mutavit»; Vita Pii 8: «successorem viventi bono judici nulli dedit nisi Orfito praefecto urbi, sed petenti». О частых случаях пожизненного замещения этой должности см. Dio Cass. lii. 24.

[1956] Павел в Dig. 5, 1, 12, 1: «(Judicem dare possunt) hi quibus id more concessum est propter vim imperii, sicut praefectus urbi ceterique Romae magistratus»; в противовес Помпонию в Dig. 1, 2, 2, 33: «nam praefectus annonae et vigilum non sunt magistratus, sed extra ordinem utilitatis causa constituti sunt».

[1957] Мессала Корвин, префект около 25 г. до н. э. (Иероним в Euseb. Chron. a. 1991).

[1958] Сенека, Ep. 83, 14: «L. Piso urbis custos ... officium ... suum, quo tutela urbis continebatur, diligentissime administravit».

[1959] Suet. Aug. 49.

[1960] Tac. Ann. iv. 5.

[1961] Dig. 1, 12.

[1962] Tac. Ann. xiv. 41 (61 г. н. э.): «pari ignominia (interdiction from Italy) Valerius Ponticus adficitur, quod reos, ne apud praefectum urbis arguerentur, ad praetorem detulisset, interim specie legum, mox praevaricando ultionem elusurus».

[1963] Dio Cass. lii. 21 καὶ τὰς δίκας, τάς τε παρὰ πάντων ὧν εἶπον ἀρχόντων ἐφεσίμους τε καὶ ἀναπομπίμους καὶ τὰς τοῦ θανάτου, τοῖς τε ἐν τῇ πόλει, πλὴν ὦν ἂν εἴπω, καὶ τοῖς ἔξω αὐτῆς μέχρι πεντήκοντα καὶ ἑπτακοσίων σταδίων οἰκούσι κρίνῃ: Ульпиан в Dig. 1, 12, 1: «Omnia omnino crimina praefectura urbis sibi vindicavit [a praefectura urbis sibi vindicari, Momms.], nec tantum ea, quae intra urbem admittuntur, verum ea quoque, quae extra urbem intra Italiam [intra c̅ lapidem, Momms., cf. 1, 12, 1, 4] epistula divi Severi ad Fabium Cilonem praefectum urbi missa declaratur».

[1964] Dig. 1, 12, 3; 48, 19, 8, 5.

[1965] Collatio 14, 3, 2; Dig. 1, 12, 1, 4. Ср. примеч. 5.

[1966] Ульпиан в Dig. 1, 12, 3: «Praefectus urbi, cum terminos urbis exierit, potestatem non habet: extra urbem potest jubere judicare».

[1967] Dig. 1, 12, 1, 6: «Sed et ex interdictis quod vi aut clam aut interdicto unde vi audire [aut unde vi adiri, Momms.] potest».

[1968] Dio Cass. lii. 21 (цитируется в примеч. 5); Cod. 7, 62, 17 (Константин, 322 г. н. э.): «si apud utrumque praetorem, dum quaestio ventilatur, ab aliqua parte auxilium provocationis fuerit objectum, praefecturae urbis judicium sacrum appellator observet».

[1969] Dio Cass. liii. 11.

[1970] Tac. Ann. iv. 5. Отон называет этот корпус «Italiae alumni et Romana vere juventus» (Tac. Hist. i. 84).

[1971] Suet. Tit. 6.

[1972] Vita Severi 14.

[1973] Дион Кассий считает нормальным числом двух префектов (lii. 24). При Коммоде, Дидии Юлиане и Севере Александре их было трое. См. Mommsen Staatsr. ii. p. 867.

[1974] Collatio 14, 3, 2. Это право было предоставлено конституциями («jam eo perventum est constitutionibus»). Цитата взята из Ульпиана, и эта юрисдикция, несомненно, закрепилась еще до времени Каракаллы. Ср. Vita Alex. 21.

[1975] Cod. 9, 2, 6, 1 (Гордиан, 243 г. н. э., в отношении апелляции на решение празеса провинции (praeses provinciae) на основании заочного осуждения): «praefectos praetorio adire cura».

[1976] ib. 4, 65, 4, 1 (Александр, 222 г. н. э.): «si majorem animadversionem exigere rem deprehenderit (praeses provinciae), ad Domitium Ulpianum praefectum praetorio et parentem meum reos remittere curabit»; ср. 8, 40 [41], 13.

[1977] Dig. 12, 1, 40: «Lecta est in auditorio Aemilii Papiniani praefecti praetorio juris consulti cautio hujusmodi»; ср. 22, 1, 3, 3.

[1978] с. 386.

[1979] Dig. 1, 11, 1, 1 (Аркадий, начало IV века н. э.): «praefectorum auctoritas ... in tantum meruit augeri ut appellari a praefectis praetorio non possit. Nam cum antea quaesitum fuisset an liceret ... et extarent exempla eorum qui provocaverint, postea publice sententia principali lecta appellandi facultas interdicta est»; Cod. 7, 62, 19 (Константин, 331 г. н. э.): «a praefectis autem praetorio provocare non sinimus».

[1980] Ср. Vita Marci 11: «habuit secum praefectos, quorum et auctoritate et periculo semper jura dictavit».

[1981] См. ниже о консилиуме (consilium).

[1982] Karlowa Rechtsgesch. i. p. 549. Всадник III века назначается в consilium praef. praet. item urb(i) ex sacra jussione (Henzen 6519). Ср. Mommsen Staatsr. ii. p. 1122 n. 1.

[1983] Cod. 1, 26, 2 (Александр, 235 г. н. э.): «Formam a praefecto praetorio datam, etsi generalis sit, minime legibus vel constitutionibus contrariam, si nihil postea ex auctoritate mea innovatum est, servari aequum est».

[1984] Vita Alex. 21.

[1985] ib.: «Alexander autem idcirco senatores esse voluit praef. praet., ne quis non senator de Romano senatore judicaret».

[1986] ib.: «si quis imperatorum successorem praef. praet. dare vellet, laticlaviam eidem ... summitteret»; ср. Vita Commodi 4; Vita Hadriani 8: «cum Attianum ex praefecto praetorii ornamentis consularibus praeditum faceret senatorem».

[1987] Cic. ad Att. iv. 1, 7; Dio Cass. xxxix. 9.

[1988] Dio Cass. xlvi. 39.

[1989] Dig. 1, 2, 2, 32.

[1990] Dio Cass. liv. 1; Mon. Anc. Gr. iii. 6.

[1991] Mommsen Staatsr. ii. p. 1038 n. 1; Hirschfeld Verwaltungsgesch. p. 130 n. 1; Karlowa Rechtsgesch. i. p. 553.

[1992] Dio Cass. liv. 17; lv. 26.

[1993] Praefecti frumenti dandi встречаются, по-видимому, с целью раздачи хлеба вплоть до II века. Они, как правило, являлись бывшими преторами и назначались ex senatus consulto, вероятно, потому, что aerarium несло расходы или участвовало в их покрытии. См. Mommsen Staatsr. ii. p. 673; Karlowa Rechtsgesch. i. p. 553.

Dio Cass. lii. 24; Seneca de Brev. Vitae 19, 1.

Hirschfeld in Philologus 1870, pp. 79 ff.

Karlowa Rechtsgesch. i p. 556.

Dig. 48, 2, 13; cf. 48, 12, 1.

ib. 14, 5, 8; 14, 1, 1, 18.

[1999] ib. 14, 5, 8 “sententiam (praefecti annonae) conservavit imperator”; cf. Dio Cass. lii. 33.

p. 235.

Dio Cass. liv. 2.

[2002] Paulus in Dig. 1, 15, 1 and 3.

Karlowa Rechtsgesch. i. p. 558.

[2004] Dig. 1, 15; cf. 12, 4, 15; 47, 2, 57 [56], 1.

[2005] ib. 1, 15, 3 and 4; Cod. 1, 43, 1.

Dig. 19, 2, 56; 20, 2, 9. Praefecti vigilum (one of whom is the jurist Herennius Modestinus) take part in a controversy which has come down to us known as the lis fullonum (Bruns Fontes ; C.I.L. vi. n. 266). The case has been discussed by Bethmann-Hollweg Civilprozess ii. p. 767 n. 60 and Mommsen in C.I.L. l.c.; Staatsr. ii. p. 1058 n. 3.

Karlowa Rechtsgesch. i. p. 539.

Coins of 16 B.C. exist (Eckhel vi. 105) with the inscription “s. p. q. R. imp. Cae(sari), quod v(iae) m(unitae) s(unt) ex ea p(ecunia) q(uam) is ad a(erarium) de(tulit)”; cf. Vita Pert. 9 “aerarium in suum statum restituit. Ad opera publica certum sumptum constituit. Reformandis viis pecuniam contulit.”

Frontinus de Aquaed. 100 and 104.

Dio Cass. lvii. 14.

Tac. Hist. i. 58.

Cic. pro Caec. 20, 57.

Tac. Ann. iv. 6 “intra paucos libertos domus.”

Tac. Hist. i. 58 “Vitellius ministeria principatus per libertos agi solita in equites Romanos disponit.” In Otho’s reign we find a mention of Secundus the rhetor ἐπὶ τῶν ἐπιστολῶν γενόμενος (Plut. Otho 9).

The evidence for Hadrian’s change is mainly epigraphic. See Hirschfeld Verwaltungsgesch. i. p. 32. Two instances of it are found in Vita Hadr. 22 “ab epistulis et a libellis primus equites Romanos habuit.”

Dio Cass. lii. 25.

Tac. Agric. 4 “Cn. Julius Agricola ... utrumque avum procuratorem Caesarum habuit, quae equestris nobilitas est.”

p. 405.

i.e. the posts of praefectus cohortis, tribunus militum, praefectus alae. See Suet. Claud. 25.

Hirschfeld op. cit. p. 248.

Tac. Ann. iv. 15. See p. 395.

Ulp. in Dig. 1, 19, 1, 1 “si venditionis vel donationis vel transactionis causa quid agat, nihil agit: non enim alienare ei rem Caesaris, sed diligenter gerere commissum est.”

Dig. 1, 19, 1.

Suet. Claud. 12 “ut ... rata essent, quae procuratores sui in judicando statuerent, precario exegit” (from the Senate). Tacitus exaggerates the nature of the change when he says that “Claudius libertos, quos rei familiari praefecerat, sibique et legibus adaequaverit” (Ann. xii. 60).

Cf. Ulp. in Dig. 1, 16, 9 (with reference to the duties of a proconsul) “sane si fiscalis pecuniaria causa sit, quae ad procuratorem principis respicit, melius fecerit, si abstineat.”

Henzen 6525.

Wilmanns 1259, 1262.

Cod. 3, 26, 7.

Suet. Vesp. 12; Henzen 6396.

C.I.L. v. n. 737.

Hirschfeld Verwaltungsgesch. i. p. 32.

ib. p. 35.

[2033] Cf. the title of Dig. 1, 19 “De officio procuratoris Caesaris vel rationalis.”

Hirschfeld, op. cit. p. 37; Liebenam Beiträge zur Verwaltungsgesch. p. 32.

Strabo iii. p. 167. The title a copiis militaribus is found in inscriptions (Orelli 2922, 3505).

Tac. Ann. ii. 47. Here it is said of cities of Asia, “quantum aerario aut fisco pendebant, in quinquennium remisit (Caesar).” The procurator Asiae of Ann. iv. 15 is probably a procurator patrimonii. See p. 395.

p. 395. For procurators ad bona damnatorum see Wilmanns 1278, 1291. For a procurator a caducis, C.I.L. iii. n. 1622.

Wilmanns 1257, 1272, 1273, 1275, 1285.

p. 396.

Timesitheus, the father-in-law of Gordian, was proc. tam patrimoni quam rat. privatar. in one district, proc. ration. privat. in another (Wilmanns 1293).

Herodian vii. 1 (Maximin) τήν τε θεραπείαν πᾶσαν, ἣ συγγεγόνει τῷ Ἀλεξάνδρῳ τοσούτων ἐτῶν, τῆς βασιλείου αὐλῆς ἀπέπεμψε: cf. Vita Pert. 12 “Sane nullum ex eis, quos Commodus rebus gerendis imposuerat, mutavit, exspectans urbis natalem, quod eum diem rerum principium volebat esse.”

Liebenam op. cit. p. 55.

Vita Nigri 7 “cum unus ad memoriam, alter ad libellos paruisset, statim praefecti facti sunt (Paulus et Ulpianus).”

This may be illustrated by the careers of Burrus (proc. Augustae, proc. Ti. Caesaris, proc. divi Claudii, praefecto praetori, C.I.L. xii. 5842), of Vibianus Tertullus (ab epistulis Graecis, proc. a rationibus, praefectus vigilum, C.I.L. iii. 6574) and of Sex. Var. Marcellus (proc. aquarum, proc. Brittaniae, proc. rationis privatae, vice-praefectus praetorio, Orelli 946).

Tac. Ann. xv. 35 (under Nero, in A.D. 64, Torquatus Silanus was forced to death on various grounds) “quin eum inter libertos habere, quos ab epistulis et libellis et rationibus appellet, nomina summae curae et meditamenta”; cf. ib. xvi. 8 (A.D. 65) “Ipsum dehinc Silanum increpuit isdem quibus patruum ejus Torquatum, tanquam disponeret jam imperii curas praeficeretque rationibus et libellis et epistulis libertos.”

Dio Cass. lii. 33; Stat. Silv. v. 1, esp. 83-107; Justinus xliii. 5, 12; Suid. s.v. Διονύσιος.

Seneca Cons. ad Polyb. vi. 4 and 5.

Vita Carini 16 “fastidium subscribendi tantum habuit ut inpurum quendam ... ad subscribendum poneret.” The Princeps himself may not have written more than his signature. See Vita Commodi 13 “ipse Commodus in subscribendo tardus et neglegens, ita ut libellis una forma multis subscriberet.”

Karlowa Rechtsgesch. i. p. 545.

Dio Cass. Ep. lxxviii. 13.

Karlowa l.c.

Vita Carini 8 “Julius Calpurnius, qui ad memoriam dictabat.” He attended the Princeps with the other secretaries; see Vita Alex. 31 “Postmeridianas horas subscriptioni et lectioni epistularum semper dedit, ita ut ab epistulis, a libellis et a memoria semper adsisterent.”

This consilium must not be confused with the committee of the Senate which had been employed by Augustus and Tiberius, but was subsequently discontinued. This board, composed of some of the magistrates and a number of senators chosen by lot, had given a preliminary consideration to the business to be submitted to the Senate (Suet. Aug. 35; Tib. 55; Dio Cass. liii. 21). Something like it was devised by Mamaea in the reign of Severus Alexander (Dio Cass. lxxx. 1; Herodian vi. 1).

Dio Cass. lv. 27; lvii. 7.

Tac. Ann. iii. 10 “paucis familiarium adhibitis” (in the trial of Piso, A.D. 20). In Nero’s trial of Octavia in A.D. 62 his body of advisers (“amicos quos velut consilio adhibuerat princeps” Tac. Ann. xiv. 62) may have been regarded as a consilium domesticum.

Vita Hadr. 18 “cum judicaret, in consilio habuit non amicos suos aut comites solum, sed juris consultos ... quos tamen senatus omnes probasset.”

Hirschfeld Verwaltungsgesch. i. p. 215. Probably only the equestrian members of this board received salaries (Mommsen Staatsr. ii. p. 990).

Cf. Vita Hadr. 8 “erat ... tunc mos, ut, cum princeps causas agnosceret, et senatores et equites Romanos in consilium vocaret et sententiam ex omnium deliberatione proferret.”

e.g. “centenario consiliario Aug(usti) ... juris perito” (Wilmanns 1286).

p. 380.

Vita Alex. 16 “neque ullam constitutionem sacravit sine viginti jurisperitis et doctissimis ac sapientibus viris isdemque disertissimis non minus quinquaginta.”

In Maecenas’ supposed advice to Augustus, which in this, as in other respects, probably reflects the practice of the time of Dio Cassius, it is said of the consilium ἄλλοι ἄλλοτε διαγινωσκέτωσαν (Dio Cass. lii. 33).

Suet. Aug. 33.

Suet. Nero 15.

Vita Alex. 16 “ut iretur per sententias singulorum ac scriberetur quid quisque dixisset.”

p. 410.

p. 314.

Plin. H.N. iii. 46 “nunc ambitum ejus (Italiae) urbesque enumerabimus, qua in re praefari necessarium est auctorem nos divum Augustum secuturos, descriptionemque ab eo factam Italiae totius in regiones XI.”

See the references in Marquardt Staatsverw. i. p. 220.

Lex Malacitana c. lii. ff.

Kuhn Verfassung des römischen Reiches i. pp. 236, 237. In an inscription of Hadrian’s time we find in Ostia II. vir ... in comitiis factus (C.I.L. xiv. 375). For this and other instances see Liebenam Städteverwaltung p. 479.

p. 438.

Vita Hadr. 22 “quattuor consulares per omnem Italiam judices constituit.” Of Antoninus Pius, who was one of these, it is said “cum Italiam regeret” (Vita Anton. 3). Cf. App. B.C. i. 38.

Vita M. Anton. 11 “datis juridicis Italiae consuluit ad id exemplum, quo Hadrianus consulares viros reddere jura praeceperat.”

Ulpian in Fragmenta Vaticana 205, 232, 241.

Ulp. l.c.; Dig. 40, 5, 41, 5.

Fronto ad Amicos ii. 7.

Marquardt (Staatsverw. i. p. 227) remarks that such a question as the qualification of a decurion belongs under Caesar’s legislation (lex Ursonensis c. 105) to the municipal courts.

pp. 408, 410.

Mommsen Staatsr. ii. p. 1082, Liebenam Städteverw. p. 480, and in Philologus lvi. 290 ff. How far this curatorship became a standing office is uncertain.

p. 428.

The first official ad corrigendum statum Italiae belongs to the year 214 A.D., while the provincial corrector goes back to the time of Trajan (Marquardt Staatsverw. i. pp. 228, 229).

See the inscription of Atina of the time of Augustus (Wilmanns 1120), “T. Helvio ... legato Caesaris Augusti, qui Atinatibus HS ... legavit, ut liberis eorum ex reditu, dum in aetatem pervenirent, frumentum et postea sestertia singula millia darentur.”

Victor Epit. 12; Dio Cass. lxviii. 5.

Marquardt Staatsverw. ii. pp. 143, 144. Pius, in honour of his wife Faustina, created a fund for puellae Faustinianae (Vita 8); Alexander, in honour of his mother, one for pueri puellaeque Mammaeani (Vita 57).

Our knowledge of this institution is derived chiefly from two metal tables, the Tabula Veleias (of Veleia in Cisalpine Gaul) and the Tabula Baebianorum (of the Ligures Baebiani near Beneventum). See E. Desjardins De tabulis alimentariis, Mommsen in I.R.N. 1354, Wilmanns 2844, 2845. On the institution see Marquardt Staatsverw. ii. pp. 141-147, Liebenam Städteverw. pp. 105, 360.

p. 413.

e.g. curator viae Appiae, praefectus alimentorum : curator viarum et praefectus alimentorum Clodiae et coherentium : curator viae Aemiliae et alimentorum (Wilmanns 1189, 1215, 1211). See Marquardt, Liebenam ll.cc., and Mommsen Staatsr. ii. p. 1079. In districts not pierced by the great roads, procurators (alimentorum, ad alimenta) were employed.

Marquardt l.c. p. 147.

Tac. Ann. i. 2 “Neque provinciae ilium rerum statum abnuebant, suspecto senatus populique imperio ob certamina potentium et avaritiam magistratuum, invalido legum auxilio, quae vi, ambitu, postremo pecunia turbabantur.”

δῆμος καὶ γερουσία (Dio Cass. liii. 12). These provinces are “propriae populi Romani” as opposed to those “propriae Caesaris” (Gaius ii. 21).

Tac. Ann. i. 76; Dio Cass. lx. 24; Suet. Claud. 25.

Vita Marci 22 “Provincias ex proconsularibus consulares (i.e. governed by consular legati) aut ex consularibus proconsulares aut praetorias pro belli necessitate fecit.”

Asia, Africa, Baetica, Narbonensis, Sardinia and Corsica, Sicilia, Macedonia, Achaea, Creta and Cyrene, Cyprus, Bithynia.

Tarraconensis, Germania superior, Germania inferior, Brittania, Pannonia sup., Pannonia inf., Moesia sup., Moesia inf., Dacia, Dalmatia, Cappadocia, Syria, Lusitania, Aquitania, Lugdunensis, Belgica, Galatia, Pamphylia and Lycia, Cilicia, Arabia, Numidia. See Marquardt Staatsv. i. p. 494.

Alpes Maritimae, Alpes Cottiae, Alpes Poeninae, Raetia, Noricum, Thracia, Epirus, Mauretania Tingitana, Mauretania Caesariensis. See Marquardt l.c.

Suet. Aug. 47, Claud. 25, Vesp. 8.

Mommsen Staatsr. ii. p. 858; Marquardt Staatsverw. i. p. 358. The earliest known commissioner dates from the time of Trajan. He was “missus in provinciam Achaiam ... ad ordinandum statum liberarum civitatum” (Plin. Ep. viii. 24).

Tac. Ann. ii. 47.

Strabo xiii. p. 621; Cic. pro Flacco 29, 71.

Tac. Ann. xii. 63.

Mommsen Staatsr. iii. p. 684.

Mommsen points out (ib. p. 685) that, if it did, Spain after the time of Vespasian would have paid no taxes.

C.I.L. iii. n. 781.

Dig. 27, 1, 17; cf. Suet. Claud. 25.

[2106] Dig. 50, 15, 8, 5 “Divus Antoninus Antiochenses colonos fecit salvis tributis.”

ib. 7 “Divus Vespasianus Caesarienses colonos fecit non adjecto ut et juris Italici essent, sed tributum his remisit capitis; sed divus Titus etiam solum immune factum interpretatus est.”

Dig. l.c.

“Rationes imperii” (Suet. Cal. 16), λογισμοὺς τῶν δημοσίων χρημάτων (Dio Cass. lix. 9). Cf. Tac. Ann. i. 11.

Marquardt Staatsverw. ii. pp. 207-211.

Dio Cass. liii. 17.

Liv. Ep. 134; cf. Dio Cass, liii. 22.

Tac. Ann. i 31 and 33; ii. 6; xiv. 46.

Dio Cassius (liii. 22), after saying that Augustus made ἀπογραφαί in the Gallic provinces, adds κᾀντεῦθεν ἔς τε τὴν Ἰβηρίαν ἀφίκετο, καὶ κατεστήσατο καὶ ἐκείνην.

St. Luke ii. 2; Joseph. Antiq. xvii. 355.

See the inscriptions collected by Kubitschek in Pauly-Wissowa Real-Encyclopädie, s.v. census.

The tres Galliae honour a procurator as “primus umquam eq(ues) R(omanus) a censibus accipiendis” (Wilmanns 1269). The inscription is attributed to the joint rule of Severus and Caracalla.

Kubitschek l.c.

The chief evidence that there was comes from the province of Dacia. In a document of sale from Alburnum Majus, dated May 6, 159 A.D. the purchaser of a house binds himself “[uti] ... pro ea domo tributa usque ad recensum dep[e]n[dat]” (Bruns Fontes).

Dig. 50, 15,3 “in Syriis a quattuordecim annis masculi, a duodecim feminae usaue ad sexagensimum quintum annum tributo capitis obligantur.”

Grenfell and Hunt Oxyrhynchus Papyri ii. pp. 207 ff.

Dig. 50, 15, 4 “Forma censuali cavetur, ut agri sic in censum referantur. Nomen fundi cujusque: et in qua civitate et in quo pago sit: et quos duos vicinos proximos habeat. Et arvum ... vinea ... olivae ... pratum ... pascua ... silvae caeduae.”

Plin. H.N. xix. 40; xxi. 77; Tac. Ann. iv. 72.

Josephus Bell. Jud. ii. 16, 4; cf. Grenfell and Hunt l.c.

Josephus Bell. Jud. vii. 6, 6. The Jews seem, however, to have paid other personal taxes as well. See App. Syr. 50; Marquardt Staatsverw. ii. p. 202.

Boadicea is made to say that, besides the land-tax, τῶν σωμάτων αὐτῶν δασμὸν ἐτήσιον φέρομεν (Dio Cass. lxii. 3).

C. I. Gr. 2336.

p. 321.

Gaius ii. 21 “(provincialia praedia) quorum alia stipendiaria, alia tributaria vocamus. Stipendiaria sunt ea, quae in iis provinciis sunt quae propriae populi Romani esse intelliguntur. Tributaria sunt ea, quae in his provinciis sunt quae propriae Caesaris esse creduntur.”

Tac. Ann. iv. 6 “frumento et pecuniae vectigales, cetera publicorum fructuum, societatibus equitum Romanorum agitabantur.” Cf. “societates vectigalium” (xiii. 50).

ib. xiii. 50, 51.

Dig. 39, 4.

Plin. Paneg. 37.

Procuratores and publicani are found concerned with the same taxes in the same province, e.g. procurator IIII. publicorum Africae (C.I.L. iii. 3925; Wilmanns 1242), conductor IIII. p. Afr. (C.I.L. vi. 8588).

p. 417.

Tabularium censuale (C.I.L. ii. 4248). For the officials connected with it, called tabularii, see Wilmanns Index p. 572.

p. 323.

Dio Cass. xlii. 20.

ib. liii. 14.

Tac. Ann. iii. 32. In A.D. 22 it was determined afresh that the Flamen Dialis might not leave Italy, “ita sors Asiae in eum qui consularium ... proximus erat conlata” (ib. iii. 71).

Dio Cass. liii. 13.

ib.

“Salarium proconsulare” (Tac. Agric. 42).

Dio Cass. l.c.

Tac. Hist. iv. 48.

Tac. Ann. iii. 35 (on the outbreak of the war with Tacfarinas in A.D. 21) “Tiberius ... M’. Lepidum et Junium Blaesum nominavit, ex quis pro consule Africae legeretur.”

πάρεδροι (Dio Cass. liii. 14).

Wilmanns Index p. 553.

Gaius i. 6. On the changed position of these assistants of the proconsuls, see Bethmann-Hollweg Civilprozess ii. p. 102; Greenidge in Class. Rev. ix. p. 258.

pp. 417, 385.

Except when a colleague was occasionally appointed. See p. 360.

Dig. 1, 21, 5.

Dio Cassius (lii. 22) attributes this power ἐς μόνον τὸν ὑπατευκότα ἄρχοντα, i.e. to a legatus consularis.

Dio Cass. liii. 13.

Wilmanns Index p. 559.

Tac. Ann. i. 80; vi. 39; iv. 18.

Plut. Galba 4.

Dio Cass. liii. 13; Tac. Ann. i. 80.

Dio Cass. liii. 23

Wilmanns 1267; procurator vices agens legati (ib. 1622 a). The title procurator et praeses was also applied to them. The procurator vice praesidis was an ordinary procurator holding an interim command for the regular governor of a province (Wilmanns Index p. 568).

See p. 428; and cf. Tac. Hist. i. 11.

Josephus Antiq. Jud. xviii. 4, 2.

Leg. pro pr. exercitus Germanici superioris, legato pro pr. Germaniae super(ioris) et exercitus in ea tendentis (Wilmanns 867, 1186). Cf. Tac. Ann. vi. 30 “Gaetulicus ea tempestate superioris Germaniae legiones curabat.”

Tac. Ann. i. 31.

Tac. Hist. i. 11 “Aegyptum copiasque, quibus coerceretur, jam inde a divo Augusto equites Romani obtinent loco regum: ita visum expedire provinciam aditu difficilem, annonae fecundam ... domi retinere.”

Tac. Ann. ii. 59 “Augustus ... vetitis nisi permissu ingredi senatoribus aut equitibus Romanis illustribus, seposuit Aegyptum, ne fame urgueret Italiam, quisquis eam provinciam claustraque terrae ac maris ... insedisset.”

Ulpian (in Dig. 1, 17, 1) speaks of his having an “imperium ... ad similitudinem proconsulis.”

Tac. Ann. xii. 60 “divus Augustus apud equestres, who Aegypto praesiderent, lege agi decretaque eorum proinde haberi jusserat, ac si magistratus Romani constituissent.”

Cic. ad Att. xiv. 12, 1; Tac. Ann. xiii. 32; Plin. H.N. iii. 30.

See Mitteis Reichsrecht und Volksrecht.

[2171] Cf. Plin. Epp. ad Traj. 17 (28), 37 (46), 39 (48), 47 (56), 54 (62), 111 (112).

The lex Malacitana (the charter of a Latin colony in Spain founded between 81 and 84 A.D.) contains (c. li.) elaborate provisions for forcing candidates to come forward for office (Bruns Fontes). Trajan in a letter to Pliny speaks of those “qui inviti fiunt decuriones” (Plin. Ep. ad Traj. 113 [114]).

See Marquardt Staatsverw. i. p. 190; Kuhn Verfassung des römischen Reichs i. p. 238. Cf. Plin. ad Traj. 112 (113) “ii quos indulgentia tua quibusdam civitatibus super legitimum numerum adicere permisit.” Contrast with this the principle of admission to local senates recognised by the lex Julia Munic. l. 85 “nei quis eorum quem ... legito neve sublegito ... nisi in demortuei damnateive locum.”

Lex Julia Munic. l. 135 “II vir(atum) IIII vir(atum) aliamve quam potestatem, ex quo honore in eum ordinem perveniat.”

Paulus in Dig. 50, 2, 7, 2 “Is, qui non sit decurio, duumviratu vel aliis honoribus fungi non potest, quia decurionum honoribus plebeii fungi prohibentur.”

Dig. 50, 2, 1.

ib. 50, 4, 1, 3 “Illud tenendum est generaliter personale quidem munus esse, quod corporibus labore cum sollicitudine animi ac vigilantia sollemniter extitit, patrimonii vero, in quo sumptus maxime postulatur.” But the two ideas were often inseparable. Hence the recognition of mixta munera by Arcadius (50, 4, 18). For a complete enumeration of munera see Kuhn Verfassung i. pp. 35 ff.

[2178] Dig. 50, 4, 1, 2; 50, 4, 18, 8, 16 and 26.

ib. 50, 4, 1, 1.

That coercion was sometimes employed is shown by Tacitus Ann. iv. 36 “objecta publice Cyzicenis incuria caerimoniarum divi Augusti, additis violentiae criminibus adversum cives Romanos. Et amisere libertatem.”

Cf. Plin. Paneg. 80 “velocissimi sideris more omnia invisere, omnia audire, et undecumque invocatum statim, velut numen, adesse et adsistere. Talia esse crediderim quae ipse mundi parens temperat nutu ... tantum caelo vacat, postquam te dedit, qui erga omne hominum genus vice sua fungereris.” Boissier (La Religion Romaine i. pp. 206, 207) quotes a very similar passage from Bossuet, which concludes “qu’il faut obéir aux princes comme à la justice même; ils sont des dieux et participent en quelque façon à l’indépendance divine.”

Dio Cass. li. 22.

ib. liv. 25.

Joseph. Antiq. xv. 10, 3.

Suet. Aug. 52 “templa, quamvis sciret etiam proconsulibus decerni solere, in nulla tamen provincia nisi communi suo Romaeque nomine recepit.”

Eckhel Doctrina Numorum ii. 466.

Dio Cass. liv. 32; Rhys Hibbert Lectures pp. 409, 421, 424.

Tac. Ann. i. 57.

Egger Examen critique des historiens du règne d’Auguste App. ii. pp. 360-375.

Mourlot Histoire de l’Augustalité dans l’Empire Romain pp. 29-33.

Tac. Ann. i. 73.

Thus in 15 A.D. a temple was erected at Tarraco (Tac. Ann. i. 78).

p. 363.

Suet. Vesp. 23 “Prima quoque morbi accessione, ‘Vae,’ inquit, ‘puto, Deus fio.’”

Vita Marci 18.

Tac. Ann. i. 54.

See the inscription of Narbonne in Rushforth Latin Historical Inscriptions n. 35. In this case the Flaminica was the wife of the Flamen, as at Rome; but this was usually not the case in the municipal towns. See Marquardt Staatsverw. i. p. 174.

Mommsen Staatsr. iii p. 455.

This was the usual type, but there were local variations, and the relation of sevir to Augustalis was not always the same. In Cisalpine Gaul we have seviri et Augustales, where the ex-sevir retains his title. In southern Italy Augustalis is used for sevir. See Mourlot op. cit. pp. 69-72; Rushforth op. cit. p. 64.

For a “templum et monumentum” in honour of the governor see Cic. ad Q. fr. 1, 1, 9, 26. A temple to Roma was erected by Smyrna as early as 195 B.C. (Tac. Ann. iv. 56).

Tac. Ann. xiv. 31 “templum divo Claudio constitutum quasi arx aeternae dominationis aspiciebatur.”

Imperial rescripts to concilia or κοινά are frequent See Dig. 47, 14, 1; 49, 1, 1; 48, 6, 5, 1. Cf. 1, 16, 4, 5.

Plin. Ep. iii. 4, 2. Where, as in this passage, the legati of a province are represented as making a complaint, they doubtless represent the concilium. In A.D. 62 a senatus consultum was passed “ne quis ad concilium sociorum referret agendas apud senatum pro praetoribus prove consulibus grates” (Tac. Ann. xv. 22).

[2204] Cod. 5, 27, 1 (A.D. 336).

ПРЕДМЕТНЫЙ УКАЗАТЕЛЬ

(Цифры отсылают к страницам)

Ссылки на предметы также можно найти в указателе латинских слов.

Administrative functions, of people, 243;

of magistrates, 153;

of Senate and Princeps, 393;

rescripts of Princeps, 379, 380

Adoption, 17, 32

Aediles, 208-212, 246, 365, 368;

curule, 121, 153, 160, 246, 365;

plebeian, 98

Allies of Rome, origin, 299;

status, 305 foll.;

federated, 311

Amalgamation of races, 3

Amnesty, a prerogative of the Senate, 249

Anti-senatorial party, 331 foll.

Appeal, 106, 109, 410;

from the king, 64;

from the consul, 79, 167;

from the dictator, 194;

against fines, 170;

not applicable to tribunician coercion, 168;

nor after decretum ultimum, 279 foll.;

courts of appeal under Principate, 382, 390, 412

Army, 41, 68 foll., 154;

auxiliaries, 307;

controls appointment of Princeps, 359

Augurs, 37, 123

Аугурии, см. Ауспиции

Auspices, 36-40, 162-167, 172, 196, 257

Autonomy of Roman subject states, 325;

inconsistent with imperium, 329;

its dangers, 324

Ballot, 258

Banausia, 185, 400

Caesar, 141, 142, 198, 201, 235, 248, 249, 314, 315;

nature of his dictatorships, 336 foll.;

his other powers, 337;

a title of the Princeps, 353, 354

Caesar-worship, 440

Смертная казнь в пределах помериума, см. Право апелляции;

вне помериума, см. Военная юрисдикция;

Sempronian law, 281

Caput, 31, 33; see Rights

Censorship, 114-116, 122, 153, 198, 216-233, 347, 374, 430

Census, 347, 430

Центуриатная организация, 70-78

Character, a qualification for public rights, 116, 183

Citizenship, 34, 35, 132-140, 184, 240, 310 foll.;

how conferred, 133, 134, 240, 300, 303, 304;

complete or partial, 300 foll.;

exclusiveness of Roman, 301

City, growth of, 2, 3

Clan, 1, 9-17

Claudian gens, 1, 5, 14, 16

Clientship, 5, 7, 8, 45

Codification, 102

Принуждение (коэрциция) как прерогатива магистрата, 167-171;

of tribunes, 95, 98;

relation to jurisdiction, 167;

how affected by the ultimum decretum, 279

Colleagueship, 47, 79, 114, 150, 194, 197, 218, 351

Colonisation of Latin league, 297, 300;

a prerogative of Princeps, 345

Comitia, in monarchy, 43;

in early Republic, 88;

в период поздней Республики, 238-260;

in Principate, 371 foll.;

municipal, 423

Commerce, its influence on Roman law, 293

Concilium of the Plebs, 96;

to meet tributim, 101;

its jurisdiction, 100, 107, 254;

its continuity, 149

Коллизия полномочий, 172-181

Constitution, the Roman, 146, 147, 261, 262;

effect of foreign wars on, 83, 92, 117, 141, 151, 182

Consuls, 78, 112, 153, 196-202;

plebeian, 121;

functions limited by quaestorship, 80;

censorship, 114;

praetorship, 121;

appeal from, 79;

under the Principate, 367

Cooptation of gentes, 13;

in priestly colleges, 124;

in Senate, 373

Corn-supply, 210, 411

Curators, 413 foll.

Curies, 40, 41, 42, 250

Custom, 22, 58, 269

Debt, 90-92, 106, 117, 127

Decemvirate, 30, 104-108

Declaration of war, 56, 290, 344, 372, 376

Delegation, 61, 80, 98, 323, 324, 327, 358, 377, 382, 384, 389, 406

Dictator, 84, 85, 91-195, 336 foll.

Dispensation from laws, 276

Divine right, 45, 77

Domitian law, 255

Economic condition of Italy, 90 foll., 332, 425;

measures of relief under the Principate, 425

Edict, 153, 177, 178, 205;

provincial, 326;

Emperor’s, 342

Egypt, 435

Election, not primitive, 46;

method of appointing Republican magistrates, 78;

of appointing Princeps, 358, 376;

a prerogative of the people, 245, 372;

procedure, 186, 187, 349;

control of Princeps over, 349

Empire, 316, 427;

effect on Roman constitution, 147

Equites, 41, 73, 224, 402;

revision of, 224, 402;

formation of an equestrian order, 225, 404, 415;

their policy, 334, 402;

influence on the Revolution, 333

Exile, 139, 140

Family, 18-23, 140, 226;

the imperial, 356

Federal Government, traces of, 295, 311, 336

Fetiales, 56, 60, 290

Finance, 213, 286;

public finance, 229, 394 foll.;

the Budget, 231, 287, 429;

finance in allied cities, 307, 424;

in provinces, 417, 429;

the fiscus, 395, 416

Fines, 169, 246, 371

Flamens, 52, 53, 189

Fleet, 236

Foreign elements in early Rome, 3, 293;

foreign influences, 4, 209

Foreign policy, controlled by the Senate, 60, 282, 376;

by the Princeps, 372, 376

Forms of law, 56, 87, 128, 205

Franchise, 241;

a gift of the Princeps, 345

Вольноотпущенники, 144-146;

freedmen’s vote, 145;

freedmen under the Principate, 414

Germany, administration of, 435

Gracchus, Gaius, 142, 184, 201, 254;

Tiberius, 176, 248

Hereditary succession, 45, 362

Imprisonment, 168

Inauguration, 50

Infamia, 185;

основания для освобождения, 226-228;

effects of, 229

Intercession, 176, 181, 217;

not applicable to censors, 217;

nor to judices, 177

International law, 56, 60, 139, 141, 244, 283, 289 foll.

Interregnum, 47, 48, 83, 147

Italy, organisation of, 285, 422 foll.;

races of, 289

Jurisdiction, civil, 242;

distinction of jus and judicium, 64, 204, 382;

exercised by king and judex, 62;

magistrate and judex, 121, 204, 205, 382;

curule aediles and judex, 210, 211, 369;

by personal cognisance of praetor, 382;

and of Princeps, 382, 419;

by procurators, 416;

by consuls and Senate, 385;

tribune’s intercession, 178, 371, 383, 384, and Appendix

Jurisdiction, criminal, 62, 167;

exercised by king, 62;

by duumviri, 63, 161;

consuls, 86, 199;

aediles, 211, 369;

people, 86, 88, 372;

quaestors, 63, 80, 211 foll.;

praetors, 207;

Senate and consuls, 386, 387;

Princeps, 388;

praefectus urbi, 408, 424;

pr. annonae, 412;

pr. vigilum, 413;

pr. praetorio, 410, 424;

in standing courts, 177, 183, 207, 213, 236, 372, 386, 390;

Обложка выбранной аудиокниги Выберите главу Плеер готов к воспроизведению
0:00 0:00

Громкость